Proqramatik reklam nədir və necə işləyir?
2026-11-16

Proqramatik reklam nədir və necə işləyir?

Proqramatik reklam saytlarda, tətbiqlərdə və digər rəqəmsal kanallarda reklam yerlərinin proqram təminatı vasitəsilə alınıb satılmasıdır. Reklamverən büdcəni, auditoriyanı və yayım şərtlərini müəyyənləşdirir. Sistem həmin qaydalara uyğun reklam imkanlarını qiymətləndirir. Alış həm real vaxt hərracında, həm də əvvəlcədən razılaşdırılmış şərtlərlə aparıla bilər. IAB və PwC-nin 2025-ci il üzrə ABŞ hesabatına görə, ölkədə proqramatik reklam gəlirləri 162,4 milyard dollara çatıb və əvvəlki illə müqayisədə 20,5% artıb.

Proqramatik reklam alışında kim nə edir?

Reklamverən kampaniyanın məqsədini, büdcəsini və reklam materialını hazırlayır. Yayımçı isə öz saytında, tətbiqində və ya video xidmətində satıla bilən reklam yerlərini təqdim edir. Bu yerlərin məcmusuna reklam inventarı deyilir. Alıcı ilə satıcını bir neçə sistem əlaqələndirir.

  • DSP reklamverənin və ya agentliyin alış platformasıdır. O, reklam imkanının kampaniya şərtlərinə uyğunluğunu yoxlayır və hərracda təklif göndərə bilir.

  • SSP yayımçının satış platformasıdır. Yayımçı burada satışa çıxardığı inventarı, minimum qiyməti və alıcılara tətbiq edilən qaydaları idarə edə bilir.

  • Reklam birjası alıcılarla satıcıları bir araya gətirir və hərracın keçirilməsinə şərait yaradır. Bəzi platformalar bu funksiyalardan bir neçəsini birləşdirir.

Real vaxt hərracı necə işləyir?

Oxucu xəbər saytını açanda səhifədəki reklam yeri üçün göstərim imkanı yaranır. Yayımçıya xidmət edən sistem bu imkan barədə sorğu göndərir. Sorğuda reklam yerinin ölçüsü, yayım mühiti və mövcud digər məlumatlar ola bilər. DSP kampaniyanın şərtlərini yoxlayır. Uyğun reklam materialı və büdcə varsa, təklif verir. Hərrac qaydalarına əsasən seçilən reklam həmin yerdə göstərilə bilər. IAB Tech Lab-ın OpenRTB standartı bu sorğu və cavabların sistemlər arasında necə ötürüldüyünü müəyyənləşdirir.

Məsələn, ofis mebeli satan mağaza Bakı üzrə biznes və ofis mövzulu səhifələrdə reklam vermək istəyir. Alış sistemi göstərim imkanını qiymətləndirərkən coğrafiyanı, səhifənin mövzusunu, banner ölçüsünü və xərcləmə həddini yoxlayır. Səhifənin mövzusu barədə məlumat məhdud olduqda sistemin həmin yeri alıb-almayacağını reklamverən kampaniya qaydalarında əvvəlcədən müəyyənləşdirə bilər.

Proqramatik reklamın üstünlükləri nələrdir?

Bir neçə yayımçıya çıxış. Alış platforması müxtəlif mənbələrdən gələn göstərim imkanlarını bir kampaniya daxilində qiymətləndirir. Bu, reklamverənə müxtəlif sayt və tətbiqləri sınaqdan keçirməyə imkan verir. Konkret reklam yerlərinə çıxış platformanın tərəfdaşlarından və razılaşmalarından asılıdır.

Məzmuna uyğun hədəfləmə. Kontekstual hədəfləmə reklam yerini səhifənin, tətbiqin və ya videonun mövzusuna görə seçir. Google-un Display & Video 360 sənədlərində səhifə mətni və videonu təsvir edən məlumatlar bu seçimdə istifadə olunan siqnallar arasında göstərilir. Məsələn, mühasibat xidməti təklif edən şirkət sahibkarlıq mövzusunda yazıların yanında görünməyi seçə bilər.

Göstərim tezliyinə nəzarət. Tezlik limiti reklamın eyni istifadəçiyə müəyyən müddətdə neçə dəfə göstərildiyini məhdudlaşdırmağa kömək edir. Ölçmə cihaz və platformada mövcud identifikatorlardan və modelləşdirmədən asılıdır. Bir neçə alış platforması istifadə olunursa, hər platformanın ayrıca limiti ümumi təkrar sayını tam əhatə etməyə bilər.

Hansı proqramatik reklam alış modelləri var?

Alış modeli qiymətin necə müəyyənləşdiyini və reklam yerinin əvvəlcədən alıcı üçün ayrılıb-ayrılmadığını göstərir. Google Ad Manager bu şərtlərə görə aşağıdakı modelləri fərqləndirir.

Alış modeli

Qiymət necə formalaşır?

Reklam yeri əvvəlcədən ayrılırmı?

Hansı halda uyğundur?

Açıq hərrac

Uyğun alıcılar təklif verir

Xeyr

Müxtəlif yayımçıları sınaqdan keçirmək

Özəl hərrac

Dəvət olunan alıcılar minimum qiymət şərti ilə yarışır

Xeyr

Seçilmiş yayımçılarla işləmək

Preferred Deal

CPM əvvəlcədən razılaşdırılır, alıcıya alış üçün üstün imkan verilir

Xeyr

Əvvəlcədən məlum qiymətlə uyğun göstərimləri seçmək

Programmatic Guaranteed

Qiymət və həcm əvvəlcədən razılaşdırılır

Bəli, müqavilə şərtlərinə uyğun

Müəyyən dövr və göstərim həcmi üzrə yayımı planlamaq

Zəmanətli sövdələşmədə həcm öhdəliyinin nəyə aid olduğunu dəqiqləşdirin. Məsələn, müqavilədə 100 min göstərim nəzərdə tutulursa, görünmə meyarına cavab verən göstərimlərin sayı ayrıca şərt ola bilər. Hesabatda hər iki göstəricinin necə təqdim ediləcəyini alışdan əvvəl soruşun.

Banner, video və digər reklam formatları necə seçilir?

Banner reklamı

Bir məhsulun üstünlüyünü və ya kampaniya şərtini qısa mətnlə çatdırmaq üçün uyğundur. Banner bir neçə ölçüdə yayımlanacaqsa, məhsulun adı, təklif və çağırış ən kiçik ölçüdə də oxunmalıdır. Yayımdan əvvəl mobil versiyanı real ekran ölçüsündə yoxlayın.

Video və internetə qoşulan televizorlarda reklam

Video məhsulun istifadəsini və ya xidmətin necə göstərildiyini nümayiş etdirməyə imkan verir. CTV internetə qoşulan televizor mühitini ifadə edir. Bu mühit üçün uzaqdan oxunan mətn və ekrana uyğun çağırış hazırlayın. Kliki əsas nəticə kimi seçməzdən əvvəl reklam yerində klik imkanının olub-olmadığını yoxlayın.

Neytiv reklam

Neytiv reklam yerləşdiyi platformanın təqdimat formasına uyğun görünür. Məsələn, xəbər lentində başlıq, şəkil və qısa təsvirlə verilə bilər. Reklamın sponsorlu olduğunu göstərən işarə aydın görünməlidir. Başlıqda vəd edilən məlumat istifadəçinin açacağı səhifədə olmalıdır.

Proqramatik reklam hansı hallarda uyğundur?

Yeni məhsulu bir neçə saytda tanıtmaq, müəyyən mövzularda görünmək və video ilə yeni auditoriyaya çatmaq üçün proqramatik alışdan istifadə etmək olar. Məsələn, təlim mərkəzi yeni proqramı elan edirsə, karyera və təhsil mövzulu saytlarda banner və videonu sınaqdan keçirə bilər. Məqsəd müraciət toplamaqdırsa, video baxışları ilə yanaşı qeydiyyat formasını tamamlayanların sayını və müraciətlərin proqram tələblərinə uyğunluğunu izləməlidir.

Məqsəd bir nəşrin müəyyən bölməsində xüsusi material yayımlamaqdırsa, yayımçı ilə birbaşa razılaşma daha praktik ola bilər. Büdcə məhduddursa və biznesə artıq xidməti aktiv axtaran şəxslərdən müraciət lazımdırsa, axtarış reklamı daha uyğun başlanğıc seçimidir. Kiçik büdcəni eyni anda çox sayda auditoriya və formata bölmək hər biri üzrə qərar vermək üçün kifayət qədər məlumat toplamağı çətinləşdirə bilər.

Proqramatik reklamı digər reklam üsulları ilə müqayisə

Alış qiymətini kampaniyanın məqsədi ilə birlikdə qiymətləndirin. Məsələn, iki təklifdə CPM eyni olsa da, yayım yerləri, auditoriya və reklamın görünmə səviyyəsi fərqlənə bilər.

Yanaşma

Yerləşdirmə

Qiymət əsası

Nəyi yoxlamaq lazımdır?

Daha uyğun məqsəd

Proqramatik alış

Sayt, tətbiq, video

CPM və ya müqavilə şərti

Yayım yeri, tezlik və görünmə

Bir neçə yayımçı üzrə əhatə

Axtarış reklamı

Axtarış nəticələri

Çox vaxt klik üzrə

Axtarış sorğusu və müraciət keyfiyyəti

Mövcud tələbi qarşılamaq

Ödənişli sosial media

Sosial şəbəkə

Platforma və məqsədə görə

Reklam materialı və auditoriya

Vizual təklifi sınaqdan keçirmək

Birbaşa yayımçı alışı

Razılaşdırılmış reklam yeri

Paket və ya razılaşdırılmış tarif

Yer, tarix və hesabat

Konkret saytda görünmək

Sponsorlu məzmun

Məqalə, video və ya xüsusi layihə

Hazırlanma və yayım paketi

Mətn, işarələmə və yayım şərti

Ətraflı izah tələb edən təklifi təqdim etmək

E-poçt kampaniyası

Abunəçilərin poçt qutusu

Göndəriş və platforma xərci

Siyahının keyfiyyəti və cavablar

Mövcud auditoriyaya çatmaq

Kampaniyadan əvvəl nəyi yoxlamaq lazımdır?

  • Məqsədi və ölçü vahidini seçin. Tanınma üçün əhatə və tezliyə, müraciət üçün isə uyğun müraciətlərin sayına və bir müraciətə düşən tam xərcə baxın.

  • Yayım şərtlərini yazın. Coğrafiyanı, cihazları, reklam formatını, uyğun mövzuları və istisnaları müəyyənləşdirin. Hesabatda sayt və tətbiq üzrə məlumat veriləcəyini dəqiqləşdirin.

  • Satıcı və inventarı yoxlayın. IAB Tech Lab-ın ads.txt və app-ads.txt standartları səlahiyyətli satıcıları müəyyənləşdirməyə kömək edir. sellers.json və SupplyChain məlumatları satışda iştirak edən vasitəçiləri görməyə imkan verir. Faktiki yayım yerlərini və trafik keyfiyyətini kampaniya dövründə də izləyin.

  • Tam xərci hesablayın. Media büdcəsini, platforma və agentlik haqlarını, məlumat, ölçmə və reklam materialının hazırlanması xərclərini ayrı göstərin. Hesabatdakı CPM-in hansı xərcləri əhatə etdiyini yoxlayın.

  • Ölçməni sınaqdan keçirin. Reklamdan açılan səhifəni, qeydiyyat formasını və müraciət qeydlərini yoxlayın. Müştəri siyahısından və ya izləmə məlumatından istifadə edəcəksinizsə, bunun üçün icazəni və platformanın tələblərini dəqiqləşdirin.

CPM, görünmə və nəticə necə hesablanır?

CPM hər min göstərimə düşən xərcdir. Onu hesablamaq üçün xərci göstərim sayına bölün və nəticəni minə vurun. Şərti nümunədə 120 000 göstərim üçün media xərci 600 manatdırsa, media CPM-i 5 manat edir. Əlavə xidmətlər 120 manat tutursa, həmin göstərimlər üzrə tam xərcə əsaslanan CPM 6 manat olur.

Görünmə reklamın ekranda nə qədər hissəsinin nə qədər müddət ərzində görünməsi ilə ölçülür. Media Rating Council-un masaüstü brauzerlər üçün meyarında standart bannerin piksellərinin ən azı 50%-i fasiləsiz bir saniyə görünməlidir. Video reklamda isə piksellərin ən azı 50%-i video oynayarkən fasiləsiz iki saniyə görünməlidir. Format və yayım mühitinə görə ayrıca qaydalar tətbiq oluna bilər.

Nümunədəki 120 000 göstərimin 72 000-i görünmə meyarına cavab verirsə, 720 manat tam xərc üzrə hər min görünən göstərim 10 manata başa gəlir. Təklifdə vCPM göstərilibsə, bunun görünən göstərimlər üzrə ödəniş şərti, yoxsa hesabat göstəricisi olduğunu soruşun. Görünmə faizini müqayisə edərkən ölçmənin neçə göstərimi əhatə etdiyini də yoxlayın.

Kampaniyanı necə izləmək və yeniləmək olar?

İlk günlərdə reklamın harada göstərildiyini, büdcənin necə xərcləndiyini və müraciətlərin sistemdə qeydə alındığını yoxlayın. Sonrakı baxışlarda yayım yerləri üzrə tezliyi, görünməni və etibarsız trafik göstəricilərini müqayisə edin. Baxış intervalını büdcənin xərclənmə sürətinə və qərar üçün kifayət qədər məlumatın nə vaxt toplandığına uyğun seçin.

Reklam materialını nə vaxt yeniləmək lazım olduğunu təklifə və kampaniya göstəricilərinə əsasən müəyyənləşdirin. Kampaniya tarixi və ya şərtləri dəyişəndə materialı yeniləyin. Tezlik artır, nəticə zəifləyirsə, əvvəlcə yayım yerində, auditoriyada və açılış səhifəsində nə dəyişdiyini yoxlayın. Sonra yeni materialı mümkün qədər eyni şərtlərlə sınaqdan keçirin.

Ən çox hansı səhvlər edilir?

  • Yalnız ucuz CPM-ə baxmaq. Eyni qiymətə alınan göstərimlər fərqli görünmə səviyyəsi və fərqli keyfiyyətdə müraciətlər verə bilər. Xərci kampaniyanın əsas nəticəsi ilə birlikdə qiymətləndirin.

  • Brend təhlükəsizliyini ümumi kateqoriya seçimi ilə məhdudlaşdırmaq. Biznesiniz üçün uyğun olmayan mövzuları ayrıca müəyyənləşdirin və yayım başladıqdan sonra sayt və tətbiqlərin siyahısına baxın.

  • Göstərimdən sonra qeydə alınan bütün satışları reklama aid etmək. Hesabatın satışı reklamla əlaqələndirmək üçün hansı müddəti nəzərə aldığını yoxlayın. Mümkün olduqda reklam göstərilməyən müqayisə qrupu ilə əlavə təsiri ölçün.

Proqramatik reklama büdcə ayırmağa dəyərmi?

Bir neçə yayımçıda görünmək, xüsusi reklam yerlərinə çıxmaq və ya göstərim tezliyini idarə etmək istəyirsinizsə, ölçülə bilən sınağa büdcə ayırmaq məqsədəuyğundur. Satış məqsədli kampaniyada qərarı tam xərcə və reklamın gətirdiyi əlavə sifarişlərə əsasən verin. Məsələn, kampaniyanın tam xərci 720 manatdırsa və hər əlavə sifarişdən birbaşa xərclər çıxıldıqdan sonra 90 manat qalırsa, kampaniya xərcini qarşılamaq üçün səkkiz əlavə sifariş lazımdır. Bu sifarişlərin nə qədərinin reklamın təsiri ilə yarandığını qiymətləndirmək üçün sınağın nəticəsini uyğun müqayisə qrupu ilə tutuşdurun.

Tez-tez verilən suallar

RTB ilə proqramatik reklam eynidirmi?

RTB reklam göstəriminin real vaxt hərracı vasitəsilə alınmasıdır. Proqramatik alış anlayışı RTB ilə yanaşı əvvəlcədən razılaşdırılan sövdələşmələri də əhatə edir.

DSP ilə SSP arasındakı fərq nədir?

DSP reklamverənə hansı reklam yerini hansı qiymətə almaq barədə qərar verməyə kömək edir. SSP yayımçıya həmin yerləri necə və kimə satacağını idarə etməyə imkan verir.

Banner reklamı ilə proqramatik reklamın fərqi nədir?

Banner reklamın vizual formatıdır. Proqramatik reklam isə alış üsuludur. Eyni banner həm yayımçı ilə birbaşa razılaşma, həm də avtomatlaşdırılmış alış vasitəsilə yayımlana bilər.

Google Ads ilə proqramatik alışın fərqi nədir?

Google Ads axtarış, banner və video daxil olmaqla müxtəlif kampaniya növlərini dəstəkləyən reklam platformasıdır. Proqramatik alış müxtəlif reklam sistemlərində tətbiq edilən avtomatlaşdırılmış alış üsuludur.

Proqramatik reklama başlamaq üçün minimum büdcə nə qədərdir?

Minimum büdcə platformanın giriş şərtlərinə, seçilən sövdələşməyə və əlavə xidmətlərə görə dəyişir. Sınaq büdcəsini qərar vermək üçün toplamaq istədiyiniz məlumat həcminə uyğun hesablayın.

Açıq hərracla özəl hərrac arasında necə seçim etmək olar?

Açıq hərrac daha geniş inventarı sınaqdan keçirməyə imkan verir. Özəl hərrac seçilmiş reklam yerləri üçün dəvət olunan alıcıların iştirak etdiyi modeldir. Seçimi yayım yerlərinə və qiymət şərtlərinə əsasən edin.

Üçüncü tərəf kukiləri olmadan reklam göstərmək mümkündür?

Bəli. Kontekstual hədəfləmə reklam yerinin mövzusundan istifadə edə bilər. Auditoriyanı müxtəlif cihazlarda tanımaq və göstərim tezliyini ölçmək üçün hansı məlumatların mövcud olduğunu ayrıca yoxlayın.

Proqramatik reklamda brend təhlükəsizliyi necə qorunur?

Uyğun olmayan mövzuları istisna edin, təsdiqlənmiş yayımçı siyahısından istifadə edin və reklamın faktiki göstərildiyi sayt və tətbiqləri hesabatdan yoxlayın.