Müştəri səyahəti xəritəsi necə hazırlanır?
2026-11-18

Müştəri səyahəti xəritəsi necə hazırlanır?

Müştəri səyahəti xəritəsi müəyyən bir müştərinin məqsədinə çatmaq üçün hansı addımları atdığını, bu addımlarda nə ilə qarşılaşdığını və harada çətinlik çəkdiyini göstərir. Xəritəni hazırlamaq üçün bir müştəri qrupu və bir məqsəd seçin, real qarşılıqlı əlaqələrdən məlumat toplayın, addımları ardıcıllıqla göstərin və həll edəcəyiniz ilk problem üçün məsul şəxs və ölçü göstəricisi müəyyənləşdirin. Katherine Lemon və Peter Verhoef Journal of Marketing jurnalında müştəri səyahətini alışdan əvvəlki dövr, alış və alışdan sonrakı dövr olmaqla üç mərhələdə izah edirlər. Məsələn, kursun ödənişini etmiş iştirakçıya ilk dərsə qoşulmaq üçün təlimat göndərilməsi də bu səyahətin bir hissəsidir.

Müştəri səyahəti xəritəsi nəyi göstərir?

Mərhələ müştərinin müəyyən məqsədlə etdiyi hərəkətləri birləşdirir. Məsələn, kurs seçən şəxs bir neçə təlim şirkətinin proqramını və qiymətini müqayisə edə bilər. Kanal qarşılıqlı əlaqənin baş verdiyi yerdir. Ödənişli axtarış və WhatsApp buna nümunədir. Təmas nöqtəsi isə konkret qarşılıqlı əlaqədir. Axtarış reklamına klikləmək və ya axşam dərslərinin saatı ilə bağlı WhatsApp-da cavab almaq iki ayrı təmas nöqtəsidir. Xəritədə müştərinin hərəkətini, həmin anda hansı suala cavab axtardığını və bunu hansı məlumatın təsdiqlədiyini qeyd edin. Eyni kanal bir neçə mərhələdə istifadə oluna bilər, ona görə təmas nöqtəsini müştərinin həmin andakı məqsədinə görə müəyyənləşdirin.

Brendlə tanışlıq, dəyərləndirmə, qərar, müştərini saxlama və tövsiyə müştəri səyahətinin geniş istifadə olunan mərhələləridir. Mərhələləri öz müştərilərinizin davranışına uyğun adlandırın. Məsələn, potensial iştirakçı bir neçə təlim şirkətini müqayisə edə, dostundan məsləhət ala, daha sonra ilk baxdığı şirkətin adını axtararaq onun saytına qayıda bilər. Google və The Behavioural Architects alıcıların qərar verməzdən əvvəl yeni variantlar axtarmağa və onları dəyərləndirməyə bir neçə dəfə qayıda bildiyini göstərir. Onların tədqiqatındakı təcrübədə bir neçə sahə üzrə 310 000 alış ssenarisi simulyasiya edilib. Belə geri dönüşlərin sizin biznesdə harada baş verdiyini anlamaq üçün müştəri müsahibələrindən və müraciət qeydlərindən istifadə edin.

Müştəri səyahətinin xəritələndirilməsi hansı faydaları verir?

  • Reklamda verilən vədin harada aydınlığını itirdiyini göstərir. Reklam mətnini, açılış səhifəsini və sonradan verilən sualları müqayisə edin. Reklamda axşam təlimi vurğulanırsa və potensial iştirakçılar dərsin nə vaxt başladığını dəfələrlə soruşurlarsa, cədvəli müraciət düyməsinin yanında göstərməyi sınaqdan keçirin.

  • Marketinq və satış komandalarının müraciətləri eyni meyarlarla qiymətləndirməsinə kömək edir. Google Analytics 4 ilkin müraciəti, onun müəyyən edilmiş meyarlara uyğunluğunu və satışla nəticələnməsini ayrı hadisələr kimi izləməyə imkan verir. Müraciətlər artır, meyarlara uyğun müraciətlərin sayı isə sabit qalırsa, reklam büdcəsini dəyişməzdən əvvəl müraciətlərin hansı mənbələrdən gəldiyini və necə qiymətləndirildiyini yoxlayın.

  • Alışdan sonra yaranan problemləri üzə çıxarır. Lemon və Verhoef məhsuldan istifadəni və dəstək sorğularını alışdan sonrakı mərhələyə daxil edirlər. Təlim şirkəti iştirakçılara salamlama mesajının, dərsə giriş məlumatlarının və ödəniş təsdiqinin necə çatdığını yoxlaya bilər. Təkrarlanan hər bir problem üçün onu həll edəcək məsul şəxs müəyyənləşdirin.

Müştəri səyahəti xəritəsindən hansı hallarda istifadə etmək olar?

Potensial müştəri müraciətlərinin toplanması. İnsanların reklamdan və ya tövsiyədən qiymət təklifi, konsultasiya və ya rezervasiya mərhələsinə necə keçdiyini göstərin. B2B satışında təklifi qiymətləndirən əməkdaşın qərarı büdcəyə cavabdeh şəxsə nə vaxt ötürdüyünü və xidmətdən istifadə edəcək şəxsin prosesə nə zaman qoşulduğunu qeyd edin. Purmonen, Jaakkola və Terho B2B müştəri səyahətinə həm alış, həm də alınan məhsul və ya xidmətdən istifadə mərhələsini daxil edirlər.

E-ticarət. Məhsulla ilk tanışlıqdan sifarişin çatdırılmasına və qaytarılmasına qədər olan yolu xəritələndirin. Baymard İnstitutunun ABŞ-da onlayn alış araşdırmasında sadəcə məhsullara baxan şəxslər çıxıldıqdan sonra, alışı yarımçıq qoyanların 40%-i əlavə xərclərin yüksək olmasını, 20%-i isə çatdırılmanın ləngliyini səbəb kimi göstərib. Hansı problemin sizin alıcılar üçün daha əhəmiyyətli olduğunu müəyyənləşdirmək üçün sifariş məlumatlarını və dəstək sorğularını yoxlayın.

Çoxkanallı reklam. Reklamın auditoriyaya harada çatacağını və insanların reklamı gördükdən sonra hansı addımı atmalı olduğunu müəyyənləşdirin. Azərbaycanda displey reklam kampaniyası planlaşdırırsınızsa, Smartbee-nin reklam formatlarını xəritədəki müvafiq mərhələnin məqsədinə uyğun dəyərləndirin.

Problem bir ekranla məhdudlaşırsa, həmin tapşırıq üzrə istifadəyə yararlılıq testi aparın. Məsələn, mobil istifadəçinin rezervasiya düyməsini tapa bilib-bilmədiyini yoxlamaq üçün ondan rezervasiyaya başlamağı istəyin. Eyni çətinlik bir neçə kanalda və ya komandanın işində təkrarlanırsa, daha geniş müştəri səyahəti xəritəsi hazırlayın.

Müştəri səyahəti xəritəsinin hansı formatını seçmək olar?

Mövcud vəziyyət xəritəsi

Müştərilərin hazırda nə etdiyini göstərin. Problemi həll etmək üçün üz tutduqları alternativ yolları, cavabsız qalan sorğuları və təkrar müraciətləri qeyd edin. Hər müşahidənin mənbəyini yazın. Bir telefon danışığının mətni konkret müraciətdə nə baş verdiyini göstərir, müraciət qeydləri isə həmin halın nə qədər tez-tez təkrarlandığını ölçməyə kömək edir.

Gələcək vəziyyət xəritəsi

Dəyişiklikdən sonra müştərinin hansı təcrübəni yaşayacağını göstərin. Potensial iştirakçılar hansı dərs qruplarında yer olduğunu öyrənmək üçün cavab gözləyirlərsə, onların satış komandası ilə əlaqə saxlamazdan əvvəl bu məlumatı görə biləcəyi səhifəni sınaqdan keçirin. İnsanlar təklifi başa düşür və ona daha sonra qayıtmağı planlaşdırırlarsa, onlara xatırlatma göndərməyin faydasını dəyərləndirin.

Rollara bölünmüş xəritə

Hansı addıma kimin cavabdeh olduğu aydın deyilsə, müştəri, marketinq, satış və dəstək üçün ayrı sətirlər ayırın. Formadan gələn müraciətin satış komandasının növbəsinə nə vaxt düşdüyünü göstərin. Gecikmə müraciətlərin yönləndirilməsi qaydalarından və ya sistem nasazlığından qaynaqlanırsa, daxili prosesi araşdırmaq üçün xidmət prosesi xəritəsindən istifadə edin.

Müştəri səyahəti xəritəsi necə hazırlanır?

  1. Bir müştəri qrupu və bir məqsəd seçin. Təlim şirkəti işləyən şəxslərin axşam kursuna yazılmasına nəyin mane olduğunu araşdıra bilər. Səyahətin başlanğıcını və sonunu müəyyənləşdirin. Bu nümunədə səyahət ilk kurs axtarışından başlayıb iştirakçının ilk dərsə uğurla qoşulması ilə bitə bilər.

  2. Müştərilərdən və sistemlərdən məlumat toplayın. Kursa yazılanlarla, ünsiyyəti yarımçıq saxlayanlarla və rəqib kursu seçənlərlə danışın. Onların ilk olaraq nə gördüyünü, hansı variantları müqayisə etdiyini və qərar vermək üçün daha hansı məlumata ehtiyac duyduğunu soruşun. Təkrarlanan halları tapmaq üçün açılış səhifəsinin hesabatlarına, müraciət vaxtlarına və müştəri münasibətlərinin idarə edilməsi sistemindəki (CRM) qeydlərə baxın.

  3. Real təmas nöqtələrini xəritəyə salın. Hər mərhələdə müştərinin nə etdiyini, hansı sualı verdiyini, məlumatın mənbəyini və addıma cavabdeh komandanı qeyd edin. Qərara təsir edən təkrar ziyarətləri və söhbətləri də göstərin. Komandanın ehtimal etdiyi, lakin hələ təsdiqlənməmiş təmas nöqtələrini işarələyin.

  4. Həll etmək üçün bir problem seçin. Problemin nə qədər tez-tez təkrarlandığını, müştəriyə təsirini və həll üçün lazım olan işi dəyərləndirin. Satış komandası qiymət və ya dərs cədvəli barədə eyni suala dəfələrlə cavab verirsə, kurs səhifəsində həmin məlumatı aydınlaşdırın və ziyarətçilərin hansı hissəsinin meyarlara uyğun müraciət etdiyini ölçün.

  5. İlkin göstəricini müəyyənləşdirin və nəticəni ölçün. Dəyişikliklə birbaşa əlaqəli əsas göstərici və müraciətlərin keyfiyyətini yoxlamağa imkan verən əlavə göstərici seçin. Formanı dəyişdirmisinizsə, formanın tamamlanma faizini və daxil olan müraciətlərin hansı hissəsinin satış meyarlarına uyğun gəldiyini birlikdə müqayisə edin. Müqayisə etdiyiniz hər qrupa ölçülən mərhələyə çatmaq üçün eyni müddəti verin.

Müştəri səyahəti xəritəsi nümunəsi və şablonu

Nümunədə Bakıda fəaliyyət göstərən şərti bir təlim şirkətinin potensial iştirakçısı izlənilir. Şablondan istifadə edərkən cədvəldəki problemləri öz müştərilərinizlə bağlı topladığınız məlumatlar əsasında yazın.

Mərhələ

Müştərinin hərəkəti və təmas nöqtəsi

Araşdırılacaq problem

Məsul komanda və göstərici

Tanışlıq

Axşam kursları ilə bağlı reklama klikləyir

Reklamda kursun səviyyəsi və ya tədris formatı aydın göstərilmir

Marketinq · kampaniya üzrə meyarlara uyğun müraciətlərin sayı

Müqayisə

Kurs səhifəsinə, dərs tarixlərinə və qiymətə baxır

Mobil ekranda dərs cədvəlini tapmaq çətindir

Sayt komandası · hər müraciətə düşən cədvəl sorğularının sayı

Müraciət

Formanı göndərir və ya WhatsApp-da yazır

Müraciət satış komandasına çatanda seçilmiş kurs barədə məlumat görünmür

Satış əməliyyatları · seçilmiş kursun qeyd edildiyi müraciətlərin payı

Qeydiyyat

Qrupda yer olduğunu dəqiqləşdirir və ödəniş edir

Ödəniş linkini almaq üçün yenidən müraciət edir

Satış · meyarlara uyğun müraciətlər arasında qeydiyyatla nəticələnənlərin payı

İlk dərsə hazırlıq

Salamlama mesajını açır və qoşulma təlimatını axtarır

Mesajda ilk dərs üçün lazım olan məlumatlar tam göstərilmir

İştirakçılara dəstək · hər qeydiyyata düşən giriş sorğularının sayı

Müştəri səyahətini ölçməzdən əvvəl nələri yoxlamaq lazımdır?

  • Hər hadisənin tərifini yazın. WhatsApp düyməsinə klik ziyarətçinin həmin əlaqə kanalını seçdiyini göstərir. WhatsApp müraciətini mesaj daxil olanda qeydə alın. Müraciətin satış üçün uyğun sayılması üçün meyar da müəyyənləşdirin. Məsələn, kurs iştirakçının səviyyəsinə uyğundur və o, növbəti qrupun dərs vaxtlarında iştirak edə bilir.

  • Ölçmə hadisələrini real nəticələrlə uyğunlaşdırın. GA4 ilkin müraciət üçün generate_lead, müraciətin meyarlara uyğunluğu təsdiqləndikdə qualify_lead, potensial müştəri ödəniş edən müştəriyə çevrildikdə isə close_convert_lead hadisəsini tövsiyə edir. E-poçt ünvanlarını, telefon nömrələrini və şəxsi müəyyənləşdirməyə imkan verən digər məlumatları Google Analytics-ə göndərməyin.

  • Hesablama qaydasını və ölçmə müddətini müəyyənləşdirin. Müraciətlərin qiymətləndirilməsi üçün ayrılmış müddət bitdikdən sonra meyarlara uyğun müraciətlərin sayını həmin qrupdakı unikal müraciətlərin ümumi sayına bölün. Cavab müddətini ölçərkən əməkdaşın ilk cavabını əsas götürün və hesablamanın yalnız iş saatlarını, yoxsa keçən bütün vaxtı əhatə etdiyini göstərin.

Müştəri səyahəti xəritəsi digər üsullardan necə fərqlənir?

Üsulu cavab axtardığınız suala uyğun seçin. Cədvəldəki xərc səviyyələri işçi vaxtı və araşdırma həcminə görə nisbi qiymətləndirmədir. Büdcəni hesablayarkən komandanın iş saatını, məlumatlara çıxışı və araşdırma iştirakçılarının cəlb edilməsi xərclərini nəzərə alın.

Üsul

Format

Saxlanmalı məlumatlar

Yeniləmə vaxtı

Nisbi xərc

Ən uyğun istifadə sahəsi

Müştəri səyahəti xəritəsi

Müştərinin mərhələlər üzrə hərəkətləri

Müsahibələr, hadisə tərifləri və ilkin göstəricilər

Müştəri təcrübəsinə təsir edən dəyişiklikdən sonra

Aşağıdan yüksəyə

Bir neçə kanaldakı çətinlikləri izah etmək

Satış hunisi

Hər mərhələ üzrə say və ya faiz

Hadisə qaydaları və qruplar üzrə ölçmə müddəti

Mərhələlərin tərifi və ya ölçmə qaydası dəyişdikdə

Aşağıdan ortaya

Ən çox potensial müştərinin hansı mərhələdə prosesi dayandırdığını tapmaq

Xidmət prosesi xəritəsi

Müştəri, əməkdaş və sistem üçün ayrı sətirlər

Yönləndirmə qaydaları, məsul şəxslər və istisna halları

Proses və ya sistem dəyişdikdən sonra

Ortadan yüksəyə

Müraciətlərin komandalar arasında ötürülməsindəki problemləri araşdırmaq

İstifadəçi axını

İnterfeysdə mümkün yolları göstərən diaqram

Ekranların müxtəlif vəziyyətləri və istifadəçi müşahidələri

İnterfeys dəyişdikdən sonra

Aşağıdan ortaya

Rezervasiya və ya ödəniş formasını təkmilləşdirmək

Empatiya xəritəsi

Müştərinin nə dediyi, düşündüyü, etdiyi və hiss etdiyi barədə qeydlər

Müsahibələr və müşahidələr

Yeni araşdırmadan sonra

Aşağıdan ortaya

Müştərinin konkret bir qərarda niyə tərəddüd etdiyini anlamaq

Müştəri səyahəti xəritəsini necə aktual saxlamaq olar?

Xəritəyə cavabdeh şəxsi, son yenilənmə tarixini və hər mərhələnin məlumat mənbəyini qeyd edin. Təklif, açılış səhifəsi, müraciətlərin satış komandasına yönləndirilməsi və ya müştərinin xidmətdən istifadəyə başlaması prosesi dəyişəndə müvafiq sətirləri yenidən nəzərdən keçirin. Dəyişiklikdən əvvəlki göstəriciləri saxlayın ki, nəticələri müqayisə edə biləsiniz. Yeni müştəri qrupu alış qərarını fərqli qaydada verirsə, xəritənin əhatə dairəsinə yenidən baxın.

Müştəri səyahəti xəritəsi hazırlayarkən hansı səhvlərdən qaçmaq lazımdır?

  • Yalnız alış edən müştərilərlə danışmaq. Araşdırmaya seçim meyarlarına uyğun gəlməyən müraciətləri, yarımçıq qalan danışıqları və başqa şirkəti seçən şəxsləri də daxil edin.

  • Platformadakı hadisələri satış nəticəsi kimi qiymətləndirmək. Klik reklam və ya linklə qarşılıqlı əlaqəni, müraciət əlaqə təşəbbüsünü, uyğun müraciət satış meyarlarının ödənməsini, qeydiyyat isə nəticəni göstərir.

  • Son təmas nöqtəsinə əsasən reklamın təsiri barədə qərar vermək. Reklamın əlavə qeydiyyat gətirib-gətirmədiyini öyrənmək üçün kampaniyanın həcmi və ölçmə imkanları uyğun olduqda nəzarət qrupu ilə sınaq aparın.

Müştəri səyahəti xəritəsi hazırlamağa dəyərmi?

Təkrarlanan problem bir neçə komandanın işinə təsir edirsə və biznes onun həllini sınaqdan keçirə bilirsə, xəritə hazırlamağa dəyər. Məsələn, müraciətlərə cavab prosesi ləng gedirsə, təklif olunan dəyişikliklə ayda neçə iş saatına qənaət edə biləcəyinizi hesablayın. Həmin saatları bir iş saatının xərcinə vurun və eyni dövr üzrə qənaəti araşdırma, tətbiq və sonrakı yeniləmə xərcləri ilə müqayisə edin. Məqsəd qeydiyyat sayını artırmaqdırsa, bir qeydiyyatdan gələn məbləğdən həmin qeydiyyata düşən dəyişən xərcləri çıxın. Layihə xərcini bu məbləğə bölərək xərci qarşılamaq üçün neçə əlavə qeydiyyat lazım olduğunu hesablaya bilərsiniz.

Tez-tez verilən suallar

Müştəri səyahətinin əsas mərhələləri hansılardır?

Brendlə tanışlıq, dəyərləndirmə, qərar, müştərini saxlama və tövsiyə geniş istifadə olunan mərhələlərdir. Biznesiniz üçün bu adları müştərinin real qərarlarına və alışdan sonra atdığı addımlara uyğunlaşdırın.

Müştəri səyahəti xəritəsinə nələr daxil edilməlidir?

Müştəri qrupu, baxılan ssenari, mərhələlər, hərəkətlər, təmas nöqtələri, suallar və çətinliklər göstərilməlidir. Məlumat mənbələrini, məsul şəxsləri və nəticəni ölçmək üçün istifadə edəcəyiniz göstəriciləri də əlavə edin.

Müştəri ilə təmas nöqtəsi nədir?

Təmas nöqtəsi müştərinin bizneslə qarşılıqlı əlaqədə olduğu konkret andır. Qiymət səhifəsinə baxmaq və ya rezervasiya təsdiqini almaq təmas nöqtəsinə nümunədir. Sayt və e-poçt isə həmin əlaqənin baş verdiyi kanallardır.

Müştəri səyahəti xəritəsi satış hunisindən necə fərqlənir?

Satış hunisi müəyyən edilmiş mərhələlər arasında neçə nəfərin irəlilədiyini göstərir. Müştəri səyahəti xəritəsi insanların həmin mərhələlərdə nə etdiyini və hansı səbəblərdən prosesi yarımçıq qoya bildiyini araşdırır.

Müştəri səyahəti xəritəsini kim hazırlamalıdır?

Araşdırma, marketinq və ya xidmət üzrə məsul şəxs işi koordinasiya edə bilər. Müştərilərlə birbaşa işləyən satış və dəstək əməkdaşlarını da prosesə cəlb edin.

Müştəri müsahibəsi aparmadan xəritə hazırlamaq mümkündürmü?

Mövcud qeydlər və komandanın müşahidələri əsasında ilkin xəritə hazırlamaq mümkündür. Müştərilərin niyə müəyyən addımı atdığına dair fərziyyələri qeyd edin və sonrakı araşdırmada onları yoxlayın.

Müştəri səyahəti xəritəsi nə vaxt yenilənməlidir?

Əsas təmas nöqtələrindən biri dəyişəndə və ya yeni məlumatlar hansısa mərhələnin artıq fərqli getdiyini göstərəndə xəritəni nəzərdən keçirin. Gəlirə və xidmət keyfiyyətinə ciddi təsir edən səyahətlər üçün müntəzəm yoxlama vaxtı müəyyənləşdirin.

Xidmət prosesi xəritəsi müştəri səyahəti xəritəsindən necə fərqlənir?

Müştəri səyahəti xəritəsi müştərinin yaşadığı təcrübəni izləyir. Xidmət prosesi xəritəsi həmin təcrübənin arxasındakı əməkdaşları, sistemləri və daxili iş proseslərini də göstərir.