
Proqramatik reklam saytlarda, tətbiqlərdə və digər rəqəmsal kanallarda reklam yerlərinin proqram təminatı vasitəsilə alınıb satılmasıdır. Reklamverən büdcəni, auditoriyanı və yayım şərtlərini müəyyənləşdirir. Sistem həmin qaydalara uyğun reklam imkanlarını qiymətləndirir. Alış həm real vaxt hərracında, həm də əvvəlcədən razılaşdırılmış şərtlərlə aparıla bilər. IAB və PwC-nin 2025-ci il üzrə ABŞ hesabatına görə, ölkədə proqramatik reklam gəlirləri 162,4 milyard dollara çatıb və əvvəlki illə müqayisədə 20,5% artıb.
Reklamverən kampaniyanın məqsədini, büdcəsini və reklam materialını hazırlayır. Yayımçı isə öz saytında, tətbiqində və ya video xidmətində satıla bilən reklam yerlərini təqdim edir. Bu yerlərin məcmusuna reklam inventarı deyilir. Alıcı ilə satıcını bir neçə sistem əlaqələndirir.
DSP reklamverənin və ya agentliyin alış platformasıdır. O, reklam imkanının kampaniya şərtlərinə uyğunluğunu yoxlayır və hərracda təklif göndərə bilir.
SSP yayımçının satış platformasıdır. Yayımçı burada satışa çıxardığı inventarı, minimum qiyməti və alıcılara tətbiq edilən qaydaları idarə edə bilir.
Reklam birjası alıcılarla satıcıları bir araya gətirir və hərracın keçirilməsinə şərait yaradır. Bəzi platformalar bu funksiyalardan bir neçəsini birləşdirir.
Oxucu xəbər saytını açanda səhifədəki reklam yeri üçün göstərim imkanı yaranır. Yayımçıya xidmət edən sistem bu imkan barədə sorğu göndərir. Sorğuda reklam yerinin ölçüsü, yayım mühiti və mövcud digər məlumatlar ola bilər. DSP kampaniyanın şərtlərini yoxlayır. Uyğun reklam materialı və büdcə varsa, təklif verir. Hərrac qaydalarına əsasən seçilən reklam həmin yerdə göstərilə bilər. IAB Tech Lab-ın OpenRTB standartı bu sorğu və cavabların sistemlər arasında necə ötürüldüyünü müəyyənləşdirir.
Məsələn, ofis mebeli satan mağaza Bakı üzrə biznes və ofis mövzulu səhifələrdə reklam vermək istəyir. Alış sistemi göstərim imkanını qiymətləndirərkən coğrafiyanı, səhifənin mövzusunu, banner ölçüsünü və xərcləmə həddini yoxlayır. Səhifənin mövzusu barədə məlumat məhdud olduqda sistemin həmin yeri alıb-almayacağını reklamverən kampaniya qaydalarında əvvəlcədən müəyyənləşdirə bilər.
Bir neçə yayımçıya çıxış. Alış platforması müxtəlif mənbələrdən gələn göstərim imkanlarını bir kampaniya daxilində qiymətləndirir. Bu, reklamverənə müxtəlif sayt və tətbiqləri sınaqdan keçirməyə imkan verir. Konkret reklam yerlərinə çıxış platformanın tərəfdaşlarından və razılaşmalarından asılıdır.
Məzmuna uyğun hədəfləmə. Kontekstual hədəfləmə reklam yerini səhifənin, tətbiqin və ya videonun mövzusuna görə seçir. Google-un Display & Video 360 sənədlərində səhifə mətni və videonu təsvir edən məlumatlar bu seçimdə istifadə olunan siqnallar arasında göstərilir. Məsələn, mühasibat xidməti təklif edən şirkət sahibkarlıq mövzusunda yazıların yanında görünməyi seçə bilər.
Göstərim tezliyinə nəzarət. Tezlik limiti reklamın eyni istifadəçiyə müəyyən müddətdə neçə dəfə göstərildiyini məhdudlaşdırmağa kömək edir. Ölçmə cihaz və platformada mövcud identifikatorlardan və modelləşdirmədən asılıdır. Bir neçə alış platforması istifadə olunursa, hər platformanın ayrıca limiti ümumi təkrar sayını tam əhatə etməyə bilər.
Alış modeli qiymətin necə müəyyənləşdiyini və reklam yerinin əvvəlcədən alıcı üçün ayrılıb-ayrılmadığını göstərir. Google Ad Manager bu şərtlərə görə aşağıdakı modelləri fərqləndirir.
Alış modeli | Qiymət necə formalaşır? | Reklam yeri əvvəlcədən ayrılırmı? | Hansı halda uyğundur? |
Açıq hərrac | Uyğun alıcılar təklif verir | Xeyr | Müxtəlif yayımçıları sınaqdan keçirmək |
Özəl hərrac | Dəvət olunan alıcılar minimum qiymət şərti ilə yarışır | Xeyr | Seçilmiş yayımçılarla işləmək |
Preferred Deal | CPM əvvəlcədən razılaşdırılır, alıcıya alış üçün üstün imkan verilir | Xeyr | Əvvəlcədən məlum qiymətlə uyğun göstərimləri seçmək |
Programmatic Guaranteed | Qiymət və həcm əvvəlcədən razılaşdırılır | Bəli, müqavilə şərtlərinə uyğun | Müəyyən dövr və göstərim həcmi üzrə yayımı planlamaq |
Zəmanətli sövdələşmədə həcm öhdəliyinin nəyə aid olduğunu dəqiqləşdirin. Məsələn, müqavilədə 100 min göstərim nəzərdə tutulursa, görünmə meyarına cavab verən göstərimlərin sayı ayrıca şərt ola bilər. Hesabatda hər iki göstəricinin necə təqdim ediləcəyini alışdan əvvəl soruşun.
Bir məhsulun üstünlüyünü və ya kampaniya şərtini qısa mətnlə çatdırmaq üçün uyğundur. Banner bir neçə ölçüdə yayımlanacaqsa, məhsulun adı, təklif və çağırış ən kiçik ölçüdə də oxunmalıdır. Yayımdan əvvəl mobil versiyanı real ekran ölçüsündə yoxlayın.
Video məhsulun istifadəsini və ya xidmətin necə göstərildiyini nümayiş etdirməyə imkan verir. CTV internetə qoşulan televizor mühitini ifadə edir. Bu mühit üçün uzaqdan oxunan mətn və ekrana uyğun çağırış hazırlayın. Kliki əsas nəticə kimi seçməzdən əvvəl reklam yerində klik imkanının olub-olmadığını yoxlayın.
Neytiv reklam yerləşdiyi platformanın təqdimat formasına uyğun görünür. Məsələn, xəbər lentində başlıq, şəkil və qısa təsvirlə verilə bilər. Reklamın sponsorlu olduğunu göstərən işarə aydın görünməlidir. Başlıqda vəd edilən məlumat istifadəçinin açacağı səhifədə olmalıdır.
Yeni məhsulu bir neçə saytda tanıtmaq, müəyyən mövzularda görünmək və video ilə yeni auditoriyaya çatmaq üçün proqramatik alışdan istifadə etmək olar. Məsələn, təlim mərkəzi yeni proqramı elan edirsə, karyera və təhsil mövzulu saytlarda banner və videonu sınaqdan keçirə bilər. Məqsəd müraciət toplamaqdırsa, video baxışları ilə yanaşı qeydiyyat formasını tamamlayanların sayını və müraciətlərin proqram tələblərinə uyğunluğunu izləməlidir.
Məqsəd bir nəşrin müəyyən bölməsində xüsusi material yayımlamaqdırsa, yayımçı ilə birbaşa razılaşma daha praktik ola bilər. Büdcə məhduddursa və biznesə artıq xidməti aktiv axtaran şəxslərdən müraciət lazımdırsa, axtarış reklamı daha uyğun başlanğıc seçimidir. Kiçik büdcəni eyni anda çox sayda auditoriya və formata bölmək hər biri üzrə qərar vermək üçün kifayət qədər məlumat toplamağı çətinləşdirə bilər.
Alış qiymətini kampaniyanın məqsədi ilə birlikdə qiymətləndirin. Məsələn, iki təklifdə CPM eyni olsa da, yayım yerləri, auditoriya və reklamın görünmə səviyyəsi fərqlənə bilər.
Yanaşma | Yerləşdirmə | Qiymət əsası | Nəyi yoxlamaq lazımdır? | Daha uyğun məqsəd |
Proqramatik alış | Sayt, tətbiq, video | CPM və ya müqavilə şərti | Yayım yeri, tezlik və görünmə | Bir neçə yayımçı üzrə əhatə |
Axtarış reklamı | Axtarış nəticələri | Çox vaxt klik üzrə | Axtarış sorğusu və müraciət keyfiyyəti | Mövcud tələbi qarşılamaq |
Ödənişli sosial media | Sosial şəbəkə | Platforma və məqsədə görə | Reklam materialı və auditoriya | Vizual təklifi sınaqdan keçirmək |
Birbaşa yayımçı alışı | Razılaşdırılmış reklam yeri | Paket və ya razılaşdırılmış tarif | Yer, tarix və hesabat | Konkret saytda görünmək |
Sponsorlu məzmun | Məqalə, video və ya xüsusi layihə | Hazırlanma və yayım paketi | Mətn, işarələmə və yayım şərti | Ətraflı izah tələb edən təklifi təqdim etmək |
E-poçt kampaniyası | Abunəçilərin poçt qutusu | Göndəriş və platforma xərci | Siyahının keyfiyyəti və cavablar | Mövcud auditoriyaya çatmaq |
Məqsədi və ölçü vahidini seçin. Tanınma üçün əhatə və tezliyə, müraciət üçün isə uyğun müraciətlərin sayına və bir müraciətə düşən tam xərcə baxın.
Yayım şərtlərini yazın. Coğrafiyanı, cihazları, reklam formatını, uyğun mövzuları və istisnaları müəyyənləşdirin. Hesabatda sayt və tətbiq üzrə məlumat veriləcəyini dəqiqləşdirin.
Satıcı və inventarı yoxlayın. IAB Tech Lab-ın ads.txt və app-ads.txt standartları səlahiyyətli satıcıları müəyyənləşdirməyə kömək edir. sellers.json və SupplyChain məlumatları satışda iştirak edən vasitəçiləri görməyə imkan verir. Faktiki yayım yerlərini və trafik keyfiyyətini kampaniya dövründə də izləyin.
Tam xərci hesablayın. Media büdcəsini, platforma və agentlik haqlarını, məlumat, ölçmə və reklam materialının hazırlanması xərclərini ayrı göstərin. Hesabatdakı CPM-in hansı xərcləri əhatə etdiyini yoxlayın.
Ölçməni sınaqdan keçirin. Reklamdan açılan səhifəni, qeydiyyat formasını və müraciət qeydlərini yoxlayın. Müştəri siyahısından və ya izləmə məlumatından istifadə edəcəksinizsə, bunun üçün icazəni və platformanın tələblərini dəqiqləşdirin.
CPM hər min göstərimə düşən xərcdir. Onu hesablamaq üçün xərci göstərim sayına bölün və nəticəni minə vurun. Şərti nümunədə 120 000 göstərim üçün media xərci 600 manatdırsa, media CPM-i 5 manat edir. Əlavə xidmətlər 120 manat tutursa, həmin göstərimlər üzrə tam xərcə əsaslanan CPM 6 manat olur.
Görünmə reklamın ekranda nə qədər hissəsinin nə qədər müddət ərzində görünməsi ilə ölçülür. Media Rating Council-un masaüstü brauzerlər üçün meyarında standart bannerin piksellərinin ən azı 50%-i fasiləsiz bir saniyə görünməlidir. Video reklamda isə piksellərin ən azı 50%-i video oynayarkən fasiləsiz iki saniyə görünməlidir. Format və yayım mühitinə görə ayrıca qaydalar tətbiq oluna bilər.
Nümunədəki 120 000 göstərimin 72 000-i görünmə meyarına cavab verirsə, 720 manat tam xərc üzrə hər min görünən göstərim 10 manata başa gəlir. Təklifdə vCPM göstərilibsə, bunun görünən göstərimlər üzrə ödəniş şərti, yoxsa hesabat göstəricisi olduğunu soruşun. Görünmə faizini müqayisə edərkən ölçmənin neçə göstərimi əhatə etdiyini də yoxlayın.
İlk günlərdə reklamın harada göstərildiyini, büdcənin necə xərcləndiyini və müraciətlərin sistemdə qeydə alındığını yoxlayın. Sonrakı baxışlarda yayım yerləri üzrə tezliyi, görünməni və etibarsız trafik göstəricilərini müqayisə edin. Baxış intervalını büdcənin xərclənmə sürətinə və qərar üçün kifayət qədər məlumatın nə vaxt toplandığına uyğun seçin.
Reklam materialını nə vaxt yeniləmək lazım olduğunu təklifə və kampaniya göstəricilərinə əsasən müəyyənləşdirin. Kampaniya tarixi və ya şərtləri dəyişəndə materialı yeniləyin. Tezlik artır, nəticə zəifləyirsə, əvvəlcə yayım yerində, auditoriyada və açılış səhifəsində nə dəyişdiyini yoxlayın. Sonra yeni materialı mümkün qədər eyni şərtlərlə sınaqdan keçirin.
Yalnız ucuz CPM-ə baxmaq. Eyni qiymətə alınan göstərimlər fərqli görünmə səviyyəsi və fərqli keyfiyyətdə müraciətlər verə bilər. Xərci kampaniyanın əsas nəticəsi ilə birlikdə qiymətləndirin.
Brend təhlükəsizliyini ümumi kateqoriya seçimi ilə məhdudlaşdırmaq. Biznesiniz üçün uyğun olmayan mövzuları ayrıca müəyyənləşdirin və yayım başladıqdan sonra sayt və tətbiqlərin siyahısına baxın.
Göstərimdən sonra qeydə alınan bütün satışları reklama aid etmək. Hesabatın satışı reklamla əlaqələndirmək üçün hansı müddəti nəzərə aldığını yoxlayın. Mümkün olduqda reklam göstərilməyən müqayisə qrupu ilə əlavə təsiri ölçün.
Bir neçə yayımçıda görünmək, xüsusi reklam yerlərinə çıxmaq və ya göstərim tezliyini idarə etmək istəyirsinizsə, ölçülə bilən sınağa büdcə ayırmaq məqsədəuyğundur. Satış məqsədli kampaniyada qərarı tam xərcə və reklamın gətirdiyi əlavə sifarişlərə əsasən verin. Məsələn, kampaniyanın tam xərci 720 manatdırsa və hər əlavə sifarişdən birbaşa xərclər çıxıldıqdan sonra 90 manat qalırsa, kampaniya xərcini qarşılamaq üçün səkkiz əlavə sifariş lazımdır. Bu sifarişlərin nə qədərinin reklamın təsiri ilə yarandığını qiymətləndirmək üçün sınağın nəticəsini uyğun müqayisə qrupu ilə tutuşdurun.
RTB reklam göstəriminin real vaxt hərracı vasitəsilə alınmasıdır. Proqramatik alış anlayışı RTB ilə yanaşı əvvəlcədən razılaşdırılan sövdələşmələri də əhatə edir.
DSP reklamverənə hansı reklam yerini hansı qiymətə almaq barədə qərar verməyə kömək edir. SSP yayımçıya həmin yerləri necə və kimə satacağını idarə etməyə imkan verir.
Banner reklamın vizual formatıdır. Proqramatik reklam isə alış üsuludur. Eyni banner həm yayımçı ilə birbaşa razılaşma, həm də avtomatlaşdırılmış alış vasitəsilə yayımlana bilər.
Google Ads axtarış, banner və video daxil olmaqla müxtəlif kampaniya növlərini dəstəkləyən reklam platformasıdır. Proqramatik alış müxtəlif reklam sistemlərində tətbiq edilən avtomatlaşdırılmış alış üsuludur.
Minimum büdcə platformanın giriş şərtlərinə, seçilən sövdələşməyə və əlavə xidmətlərə görə dəyişir. Sınaq büdcəsini qərar vermək üçün toplamaq istədiyiniz məlumat həcminə uyğun hesablayın.
Açıq hərrac daha geniş inventarı sınaqdan keçirməyə imkan verir. Özəl hərrac seçilmiş reklam yerləri üçün dəvət olunan alıcıların iştirak etdiyi modeldir. Seçimi yayım yerlərinə və qiymət şərtlərinə əsasən edin.
Bəli. Kontekstual hədəfləmə reklam yerinin mövzusundan istifadə edə bilər. Auditoriyanı müxtəlif cihazlarda tanımaq və göstərim tezliyini ölçmək üçün hansı məlumatların mövcud olduğunu ayrıca yoxlayın.
Uyğun olmayan mövzuları istisna edin, təsdiqlənmiş yayımçı siyahısından istifadə edin və reklamın faktiki göstərildiyi sayt və tətbiqləri hesabatdan yoxlayın.